Trong thế giới luôn đề cao năng suất, khả năng làm nhiều việc cùng lúc thường được xem là một lợi thế. Vừa họp vừa viết báo cáo, vừa làm bài tập vừa nghe giảng trên lớp đôi khi khiến chúng ta cảm thấy mình đang tận dụng thời gian rất hiệu quả.
Nhưng khoa học thần kinh đã chứng minh điều ngược lại: Bộ não con người không hẳn được thiết kế để đa nhiệm.
💼 Đa nhiệm có phải là làm nhiều việc cùng lúc?
Đa nhiệm (multitasking) thường được hiểu là việc thực hiện từ hai nhiệm vụ trở lên trong cùng một khoảng thời gian (Crews & Russ, 2020). Tuy nhiên, các nghiên cứu trong khoa học thần kinh lại chỉ ra rằng: hầu hết với những công việc đòi hỏi sự chú ý, bộ não không xử lý chúng đồng thời, mà liên tục chuyển đổi sự chú ý từ nhiệm vụ này sang nhiệm vụ khác (Dux & Marois, 2009; Carrier và cộng sự, 2015). Chỉ rất ít một số hoạt động đã trở nên gần như tự động, chẳng hạn như vừa đi bộ vừa trò chuyện mới có thể diễn ra song song mà không tiêu tốn nhiều nguồn lực nhận thức.
Nguyên nhân là bởi bộ não tồn tại một “điểm nghẽn cổ chai” trong quá trình xử lý thông tin (Dux & Marois, 2009; Crews & Russ, 2020; Carrier và cộng sự, 2015). Khi hai nhiệm vụ cùng cần sự tập trung, chúng phải lần lượt đi qua “điểm nghẽn” này thay vì được xử lý cùng lúc. Các chẩn đoán hình ảnh như chụp cộng hưởng từ chức năng (fMRI) cũng cho thấy dù đã được luyện tập, các nhiệm vụ vẫn không được xử lý song song mà chỉ là xử lý nối tiếp nhau một cách nhanh chóng (Dux và cộng sự, 2006).
Nói cách khác, điều chúng ta gọi là “đa nhiệm” thường chỉ là chuyển đổi rất nhanh giữa việc làm nhiều nhiệm vụ khác nhau.
💸 “Cái giá phải trả” của việc liên tục chuyển đổi sự chú ý
Mỗi lần chuyển từ công việc này sang công việc khác, bộ não cần một khoảng thời gian ngắn để dừng nhiệm vụ cũ, kích hoạt lại quy trình của nhiệm vụ mới rồi tiếp tục xử lý (Spink và cộng sự, 2008). Khoảng thời gian này tuy rất ngắn, nhưng khi lặp đi lặp lại hàng trăm lần mỗi ngày, nó có thể tạo nên một “chi phí chuyển đổi” đáng kể.
Điều này khiến việc đa nhiệm không giúp tiết kiệm thời gian như nhiều người vẫn nghĩ. Ngược lại, nó có thể ảnh hưởng đến hiệu quả làm việc theo nhiều cách.
🔸 Giảm hiệu suất làm việc: Việc đa nhiệm làm tăng đáng kể thời gian cần thiết để hoàn thành công việc so với việc tập trung làm từng việc một (Crews & Russ, 2020). Chẳng hạn, tại Mỹ, một tập đoàn nghiên cứu công nghệ cho biết rằng sự gián đoạn trong công việc ước tính gây thiệt hại tới 588 tỷ USD mỗi năm cho nền kinh tế (Spira và Feintuch, 2015; dẫn theo Crews & Russ, 2020).
🔸 Tăng nguy cơ sai sót: Khi sự chú ý bị phân tán, khả năng ghi nhớ và xử lý thông tin cũng giảm đi (Crews & Russ, 2020). Ví dụ, một sinh viên vừa nghe giảng vừa trả lời tin nhắn điện thoại sẽ bỏ lỡ các từ khóa quan trọng của giảng viên, dẫn đến hiểu sai bản chất bài học. Nghiên cứu cũng cho thấy sinh viên thường xuyên sử dụng điện thoại trong giờ học có xu hướng đạt kết quả học tập thấp hơn so với những người tập trung vào bài giảng (Carrier và cộng sự, 2015).
🔸 Gia tăng căng thẳng: Đa nhiệm liên tục khiến não bộ luôn ở trạng thái cảnh giác, gây ra sự mệt mỏi cả về nhận thức và tinh thần. Theo thời gian, điều này có thể làm tăng nguy cơ stress, lo âu và gây các triệu chứng giống như rối loạn thiếu tập trung (ADT) (Crews & Russ, 2020).
🌱 Làm thế nào để làm việc hiệu quả hơn?
Thay vì cố gắng trở thành một người đa nhiệm, nghiên cứu gợi ý rằng việc quản lý sự chú ý sẽ mang lại kết quả tốt hơn so với việc quản lí thời gian. Bạn có thể bắt đầu từ những điều dưới đây:
🔸 Ưu tiên đơn nhiệm: Khi có thể, hãy dành một khoảng thời gian chỉ để hoàn thành một nhiệm vụ trước khi chuyển sang việc khác.
🔸 Giảm những gián đoạn không cần thiết: Tắt thông báo, đóng những tab không liên quan hoặc đặt điện thoại ngoài tầm với khi cần tập trung. Những việc đơn giản này có thể giúp giảm số lần bộ não phải chuyển đổi sự chú ý.
🔸 Không nhất thiết phản hồi ngay mọi thông báo: Việc trả lời tin nhắn hoặc email ngay khi chúng xuất hiện có thể tạo cảm giác bản thân đang xử lý công việc hiệu quả, nhưng thực tế lại khiến dòng tập trung bị ngắt quãng liên tục. Nếu không quá khẩn cấp, bạn có thể trì hoãn phản hồi và dành thời gian riêng để kiểm tra mọi thông báo sau.
🔸 Chấp nhận rằng không phải lúc nào cũng cần làm mọi thứ cùng lúc: Trong nhiều môi trường học tập và làm việc, việc luôn phản hồi ngay lập tức hay xử lý nhiều đầu việc cùng lúc đôi khi được xem là biểu hiện của sự hiệu quả. Việc nhận diện những áp lực này có thể giúp bạn chủ động lựa chọn cách làm việc phù hợp với khả năng và giới hạn của bản thân, thay vì liên tục ép mình phải đa nhiệm.
📩 Nếu bạn thường xuyên cảm thấy quá tải, khó tập trung hoặc căng thẳng vì áp lực phải làm quá nhiều việc cùng lúc, MindCare luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn trong hành trình hiểu bản thân và xây dựng những thói quen lành mạnh.
_____________
Tài liệu tham khảo:
Carrier, L. M., Rosen, L. D., Cheever, N. A., & Lim, A. F. (2015). Causes, effects, and practicalities of everyday multitasking. Developmental Review, 35, 64–78. https://doi.org/10.1016/j.dr.2014.12.005
Crews, D. E., & Russ, M. J. (2020). The impact of individual differences on multitasking ability. International Journal of Productivity and Performance Management, 69(6), 1301–1319. https://doi.org/10.1108/ijppm-04-2019-0191
Dux, P. E., Ivanoff, J., Asplund, C. L., & Marois, R. (2006). Isolation of a Central Bottleneck of Information Processing with Time-Resolved fMRI. Neuron, 52(6), 1109–1120. https://doi.org/10.1016/j.neuron.2006.11.009
Dux, P. E., & Marois, R. (2009). The attentional blink: A review of data and theory. Attention Perception & Psychophysics, 71(8), 1683–1700. https://doi.org/10.3758/app.71.8.1683
Spink, A., Cole, C., & Waller, M. (2008). Multitasking behavior. Annual review of information science and technology, 42(1), 93.
—
Thông tin liên hệ:
MINDCARE VIỆT NAM
🌐Website: https://mindcare.vn/
☎ Hotline 1: 0866.13.5885 (dành cho khách hàng cá nhân)
☎ Hotline 2: 0877.16.33.66 (dành cho khách hàng tổ chức)
️⛳TP.Hà Nội: Số 22, Ngõ 99 Nguyễn Tuân, Q.Thanh Xuân
️⛳TP.HCM: Lầu 6 & 7 Tòa nhà Ba Niềm, 35 Hoàng Diệu, Quận 4
📩 Email:
✔ psychologist@mindcare.vn (tuyển dụng, thực tập, trao đổi chuyên môn, liên hệ hợp tác…)
✔ contact@mindcare.vn (Khách hàng cá nhân)
✔ eap@mindcare.vn (Khách hàng tổ chức)
👉 Tham gia group của MindCare: https://www.facebook.com/groups/908586050050211
👉 Chương trình tham vấn tâm lý trả phí tuỳ theo điều kiện tài chính: MindCare’s Trainee Psychologist
#tamlymindcare
#mindcare_viet_nam
