Nhiều người nghĩ stress chỉ khiến mình mệt mỏi, khó chịu hoặc mất ngủ vài hôm rồi sẽ qua. Nhưng dưới góc nhìn khoa học, nếu tình trạng căng thẳng kéo dài trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng, cơ thể sẽ không còn xem đó là một phản ứng tạm thời mà bắt đầu bước vào trạng thái “cảnh giác” liên tục (Yaribeygi, 2017) . Khi đó, stress không chỉ ảnh hưởng đến cảm xúc mà còn tác động lên gần như toàn bộ các cơ quan trong cơ thể (Nguyen & Nguyen, 2023).
Não bộ là nơi đầu tiên tiếp nhận tín hiệu stress. Não sẽ kích hoạt trục HPA (Hạ đồi – Tuyến yên – Tuyến thượng thận), làm tăng tiết hormone cortisol – loại hormone giúp cơ thể đối phó với nguy hiểm trong ngắn hạn (Nguyen & Nguyen, 2023; Yaribeygi và cộng sự, 2017). Tuy nhiên, khi cortisol duy trì ở mức cao quá lâu, lợi ích ban đầu dần biến mất và bắt đầu gây tổn thương cho nhiều hệ cơ quan (Wright và cộng sự, 2005).
🧠 Não bộ và khả năng tư duy
Stress kéo dài có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến vùng hồi hải mã – khu vực chịu trách nhiệm cho khả năng ghi nhớ và học tập, vì đây là nơi có mật độ thụ thể glucocorticoid cao nhất (Nguyen & Nguyen, 2023; Yaribeygi và cộng sự, 2017). Stress mãn tính gây teo khối lượng não, giảm số lượng tế bào thần kinh và các nhánh gai thần kinh (Yaribeygi và cộng sự, 2017). Điều này khiến nhiều người cảm thấy mình hay quên hơn, khó tập trung, giảm khả năng đưa ra quyết định hoặc tiếp thu thông tin mới (Nguyen & Nguyen, 2023; Yaribeygi và cộng sự, 2017).
❤️ Tim mạch
Căng thẳng kéo dài khiến nhịp tim và huyết áp duy trì ở mức cao thông qua việc kích hoạt hệ thần kinh giao cảm (Yaribeygi và cộng sự, 2017). Đồng thời, nó thúc đẩy quá trình viêm, rối loạn đông máu và xơ vữa mạch máu (Nguyen & Nguyen, 2023). Những yếu tố này làm tăng đáng kể nguy cơ tăng huyết áp, nhồi máu cơ tim và đột quỵ (Nguyen & Nguyen, 2023; Yaribeygi và cộng sự, 2017).
🛡️ Hệ miễn dịch
Trong giai đoạn đầu, stress có thể giúp cơ thể phản ứng nhanh hơn. Nhưng nếu kéo dài, hệ miễn dịch sẽ suy giảm hiệu quả hoạt động do cortisol ức chế các tế bào lympho và đại thực bào (Nguyen & Nguyen, 2023; Yaribeygi và cộng sự, 2017). Cơ thể dễ mắc các bệnh nhiễm trùng hơn, đồng thời các tình trạng dị ứng hoặc viêm mạn tính như hen suyễn, viêm da cơ địa cũng trở nên nghiêm trọng hơn (Wright và cộng sự, 2005).
🍽️ Hệ tiêu hóa
Mối liên hệ chặt chẽ giữa não và đường ruột (trục não – ruột) khiến hệ tiêu hóa rất nhạy cảm với stress (Yaribeygi và cộng sự, 2017). Stress kéo dài có thể làm thay đổi nhu động ruột, làm chậm việc làm trống dạ dày nhưng lại đẩy nhanh chuyển động ở đại tràng (Yaribeygi và cộng sự, 2017). Ngoài ra, stress còn gây mất cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột (dysbiosis), làm giảm các lợi khuẩn như Lactobacillus, góp phần làm nặng hơn hội chứng ruột kích thích (IBS) (Wright cộng sự, 2005).
⚖️ Chuyển hóa
Nồng độ cortisol cao kéo dài thúc đẩy quá trình tích tụ mỡ, đặc biệt là mỡ vùng bụng, đồng thời làm giảm độ nhạy insulin (Nguyen & Nguyen, 2023). Đây là những yếu tố hàng đầu làm tăng nguy cơ mắc hội chứng chuyển hóa, béo phì và đái tháo đường tuýp 2 (Nguyen, 2023).
📌 Điều đáng chú ý là nhiều thay đổi này diễn ra âm thầm. Chúng không xuất hiện ngay sau một ngày căng thẳng, mà là kết quả của việc cơ thể phải liên tục thích nghi với áp lực trong thời gian dài. Hiện tượng này được gọi là “gánh nặng điều hòa sinh lý” (allostatic load) – khi hệ thống thích nghi của cơ thể dần bị quá tải.
May mắn là nghiên cứu cũng cho thấy tác động của stress hoàn toàn có thể được giảm bớt nếu chúng ta chủ động chăm sóc sức khỏe tinh thần và thể chất mỗi ngày.
🌿 Những gợi ý nhỏ giúp bạn giảm bớt stress
✅ Dành khoảng 20-30 phút vận động mỗi ngày (đi bộ, đạp xe hoặc tập luyện vừa sức).
✅ Ngủ đủ và duy trì giờ ngủ tương đối ổn định.
✅ Thực hành các kỹ thuật thư giãn như hít thở chậm, thiền chánh niệm hoặc thư giãn cơ bắp từ 5 đến 10 phút mỗi ngày.
✅ Duy trì kết nối với những người mình tin tưởng thay vì cố gắng chịu đựng một mình.
✅ Nếu cảm giác căng thẳng kéo dài nhiều tuần và bắt đầu ảnh hưởng đến công việc, giấc ngủ hoặc các mối quan hệ, hãy cân nhắc tìm kiếm sự hỗ trợ từ chuyên gia sức khỏe tâm thần.
💚 Stress không phải là kẻ thù. Đó là một phản ứng sinh tồn rất bình thường của cơ thể. Nhưng khi nó kéo dài quá lâu mà không có cơ hội được phục hồi, chính cơ chế từng giúp chúng ta thích nghi lại có thể trở thành nguyên nhân làm suy giảm sức khỏe.
Tài liệu tham khảo
- Nguyen, T. T. H., & Nguyen, B. P. (2023). Cơ chế sinh lý của phản ứng stress ở người [The physiological mechanism of stress response in human]. Tạp chí Khoa học Đại học Thủ Dầu Một, 1(62), 5–20. https://doi.org/10.37550/tdmu.VJS/2023.01.376
- Wright, R. J., Cohen, R. T., & Cohen, S. (2005). The impact of stress on the development and expression of atopy. Current Opinion in Allergy and Clinical Immunology, 5(1), 23–29.
- Yaribeygi, H., Panahi, Y., Sahraei, H., Johnston, T. P., & Sahebkar, A. (2017). The impact of stress on body function: A review. EXCLI Journal, 16, 1057–1072. http://dx.doi.org/10.17179/excli2017-480
—
Thông tin liên hệ:
MINDCARE VIỆT NAM
🌐Website: https://mindcare.vn/
☎ Hotline 1: 0866.13.5885 (dành cho khách hàng cá nhân)
☎ Hotline 2: 0877.16.33.66 (dành cho khách hàng tổ chức)
️⛳TP.Hà Nội: Số 22, Ngõ 99 Nguyễn Tuân, Phường Thanh Xuân
️⛳TP.HCM: Số 73/4 Hoàng Văn Thu, Phường Cầu Kiều
📩 Email:
✔ psychologist@mindcare.vn (tuyển dụng, thực tập, trao đổi chuyên môn, liên hệ hợp tác…)
✔ contact@mindcare.vn (Khách hàng cá nhân)
✔ eap@mindcare.vn (Khách hàng tổ chức)
👉Tham gia group của MindCare : https://www.facebook.com/groups/908586050050211
👉 Chương trình tham vấn tâm lý trả phí tuỳ theo điều kiện tài chính: MindCare’s Trainee Psychologist
#tamlymindcare
#mindcare_viet_nam
