🌿 TRẺ EM BỊ SANG CHẤN: BIỂU HIỆN NHƯ THẾ NÀO?

Sau một sự kiện đau buồn như tai nạn, ly hôn, mất người thân hay bị bắt nạt, nhiều người có khả năng rơi vào sang chấn tâm lý. Với người lớn, việc nhận diện những dấu hiệu bất thường và tìm kiếm sự trợ giúp dường như là điều khả thi. Nhưng với trẻ em, biểu hiện của sang chấn lại khác biệt và dễ bị bỏ qua, vì các em chưa biết gọi tên cảm xúc hay mô tả những gì mình đang trải qua.

📌 Hiểu rõ cách sang chấn biểu hiện ở trẻ nhỏ là bước đầu giúp cha mẹ, giáo viên và người chăm sóc can thiệp phát hiện kịp thời và có những can thiệp hiệu quả.

😔 SANG CHẤN TÂM LÝ LÀ GÌ?

Theo Hiệp hội Tâm thần học Hoa Kỳ (APA), sang chấn (trauma) là phản ứng tâm lý mạnh mẽ trước một sự kiện gây sốc, đau buồn hoặc đe dọa nghiêm trọng. Nếu không được xử lý đúng cách, sang chấn có thể ảnh hưởng lâu dài đến hành vi, cảm xúc và sự phát triển của trẻ (American Psychiatric Association, 2023).

📊BIỂU HIỆN SANG CHẤN Ở TRẺ EM

Dưới đây là các triệu chứng sang chấn đặc trưng ở trẻ em, nổi bật trong giai đoạn đầu và thường thuyên giảm sau vài ngày hoặc vài tuần (Danese et al., 2020):

Dễ khóc, lo âu, bám víu người thân, hoặc thu mình
Mất tập trung, khó ngủ
Tái hiện sự kiện qua trò chơi, tranh vẽ
Tránh nhắc đến sự kiện
Than phiền về triệu chứng cơ thể (đau đầu, đau bụng)
Cáu gắt, chống đối khi đối mặt với cảm xúc tiêu cực

Những biểu hiện nêu trên sẽ không trở thành vấn đề đáng quan ngại nếu chúng không kéo dài quá 1 tháng. Tuy nhiên, một khi những triệu chứng kéo dài trên 1 tháng và gây ảnh hưởng đến chức năng học tập/giao tiếp thường ngày, đây có thể là dấu hiệu cho thấy trẻ có thể đang gặp khó khăn tâm lý sau sang chấn, ví dụ như PTSD, lo âu, rối loạn cảm xúc (National Child Traumatic Stress Network, 2023).

Trên thực tế, các biểu hiện sang chấn ở trẻ có thể rất đa dạng (Cruz et al., 2022; McLaughlin & Lambert, 2017):

Nhạy cảm với cảm xúc giận dữ dù không rõ ràng
Nhầm lẫn cảm xúc trung tính là tiêu cực
Có xu hướng diễn giải tình huống theo hướng tiêu cực (như cho rằng người khác muốn làm hại mình)
Trẻ vẫn hoảng sợ hoặc cảnh giác cao dù không có gì đe dọa
Dễ bị kích động, phản ứng quá đà
Trở nên lầm lì, mất hứng thú với những điều mình từng thích
Gặp các vấn đề về giấc ngủ như gặp ác mộng, tè dầm, sợ ngủ một mình
Có xu hướng thoái lui, biểu hiện những hành vi của độ tuổi phát triển nhỏ hơn tuổi thực tế

📌 LÀM THẾ NÀO ĐỂ HỖ TRỢ TRẺ?

Lắng nghe, không đánh giá.
Giúp trẻ gọi tên cảm xúc (“Con đang lo lắng à? Mẹ ở đây”).
Duy trì thói quen hằng ngày để tạo cảm giác an toàn.
Hạn chế tiếp xúc với nội dung gợi lại sang chấn.

🛑 Nếu có các biểu hiện kéo dài trên 1 tháng hoặc gây cản trở chức năng hằng ngày, nên đưa trẻ đi gặp chuyên gia (NCTSN, 2023).

🌱 Trẻ em cần một người lớn đủ bình tĩnh để giúp các em điều hòa cảm xúc, chứ không cần một người ra lệnh “quên đi đi”. Vì sang chấn không tự biến mất mà cần thời gian và tình yêu thương để chữa lành.

📩 Nếu bạn nghi ngờ trẻ đang mang sang chấn nhưng không biết bắt đầu từ đâu, MindCare luôn sẵn sàng đồng hành – nhẹ nhàng và đúng cách, với các chuyên gia có kinh nghiệm làm việc với trẻ em.

Tài liệu tham khảo:

American Psychiatric Association. (2023). Trauma. https://dictionary.apa.org/trauma.
Cruz, D., Lichten, M., Berg, K., & George, P. (2022). Developmental trauma: Conceptual framework, associated risks and comorbidities, and evaluation and treatment. Frontiers in Psychiatry, 13, 800687. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2022.800687
Danese, A., McLaughlin, K. A., Samara, M., & Stover, C. S. (2020). Psychopathology in children exposed to trauma: Detection and intervention needed to reduce downstream burden. BMJ (Online), 371, m3073. https://doi.org/10.1136/bmj.m3073
McLaughlin, K. A., & Lambert, H. K. (2017). Child trauma exposure and psychopathology: Mechanisms of risk and resilience. Current Opinion in Psychology, 14, 29–34. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2016.10.004
National Child Traumatic Stress Network (NCTSN). (2023). About Child Trauma. https://www.nctsn.org/what-is-child-trauma/about-child-trauma.
National Child Traumatic Stress Network (NCTSN). (2023). Trauma Treatments. https://www.nctsn.org/treatments-and-practices/trauma-treatments.