Trong hai bài viết trước, chúng ta đã làm quen với ba vai diễn trong Tam giác kịch tính Karpman và hiểu cách chúng luân chuyển tạo nên vòng xoáy kiệt quệ. Có thể bạn đã nhận ra hình bóng của mình đâu đó trong ít nhất một vai diễn ấy.

🤔 “Vậy làm sao để thoát ra?”

Đây là một câu hỏi khó, bởi thoát khỏi Tam giác kịch tính không chỉ đơn giản là “dừng lại” hay cắt đứt tình bạn. Nó đòi hỏi ta chuyển từ “đóng vai” sang “chịu trách nhiệm”.

👁️‍🗨️Chịu trách nhiệm cho cuộc sống của chính mình

Tam giác kịch tính Karpman giới thiệu ba vị trí nhân vật Kẻ bức hại, Người giải cứu và Nạn nhân với những khuôn mẫu hành xử và cảm xúc đặc trưng. Tuy nhiên, bằng cách chịu trách nhiệm về bản thân, chúng ta thừa nhận rằng cách thức hành xử như vậy sẽ không đem lại lợi ích cho bản thân và những người trong mối quan hệ với ta.

✅ Khi nhận trách nhiệm về mình, người ở vị trí Kẻ bức hại không còn tìm cách đổ lỗi cho hay tìm cách trừng phạt người khác. Thay vì vậy, họ thể hiện nhu cầu của bản thân một cách cứng rắn. Lúc này, dù họ hành động quyết đoán vì nhu cầu và giới hạn của bản thân nhưng cũng cởi mở với nhu cầu và giới hạn của bạn bè, điều này cho phép chúng ta đàm phán (Burgess, 2005; McKimm & Forrest, 2010). Sự chuyển đổi trong vị trí này có thể là sự chuyển đổi chủ động và ít vướng mắc nhất (Burgess, 2005).

✅ Tương tự như vị trí Kẻ bức hại, vị trí Người cứu giúp đề cao việc chịu trách nhiệm cho chính mình khi họ dành sự quan tâm vừa đủ nhưng không gánh vác trách nhiệm thay người khác. Lúc này, Người giải cứu giúp đỡ người bạn của họ nhưng cũng không bỏ quên bản thân mình. Họ không còn ảo tưởng rằng họ là người “cứu rỗi” những người gặp nạn mà tôn trọng quyền tự chủ và khả năng tự chịu trách nhiệm của bạn mình. Những điều này giúp cho các cam kết giúp đỡ được đưa ra trở nên đáng tin cậy hơn và hạn chế gây ra tình trạng phụ thuộc ở người được giúp đỡ.

✅ Ở phía khác, Nạn nhân thường nhận thức mình là người không thể làm gì để thay đổi hoàn cảnh. Tuy nhiên thay vì giữ tâm thế “Mình không biết phải làm sao… Cậu giúp mình đi…” (Giao toàn bộ trách nhiệm cho người khác), một hành vi có ranh giới hơn là tìm kiếm sự giúp đỡ nhưng vẫn là người chủ động xây dựng giải pháp và quyết định mình sẽ làm gì tiếp theo.

✅ Đôi khi, tự chịu trách nhiệm khi mình đang ở vị trí Nạn nhân có thể đơn giản chỉ là thừa nhận rằng bản thân không thể tự xoay xở và nhờ người khác giúp đỡ. Họ cũng cần nhận thức rõ rằng bạn bè Không Bắt Buộc phải giúp đỡ họ, và cũng không nên oán trách nếu người khác chọn không giúp. Nhận thức này vừa thừa nhận những khó khăn ở thực tại, vừa kêu gọi sự giúp đỡ hữu ích. Mặc dù việc thừa nhận bản thân dễ tổn thương thường không mấy dễ dàng, đây lại là bước đi đầu tiên góp phần định hình và đặt nền móng cho tình bạn lành mạnh thay vì cuốn những người bạn đáng quý của ta vào vòng xoáy của Tam giác Kịch tính (Burgess, 2005). Trên góc độ này, trong tình bạn, người ở vị trí “Nạn nhân” lại là người mang trong mình sức mạnh to lớn hơn cả. Một người mù quáng trong những tổn thương có sức mạnh lôi kéo và phá hủy, trong khi, người dám thừa nhận và đối diện với những khiếm khuyết ấy có khả năng định hình nên tình bạn lành mạnh và tốt đẹp.

💌Lời kết:

Tình bạn vốn không được mong đợi sẽ trở thành một vở kịch, nó luôn đòi hỏi sự chân thật, kể cả khi điều đó có nghĩa rằng ta phải đối diện với những điều mình muốn che giấu suốt đời. Khi lựa chọn ngừng “diễn”, ta buộc phải chấp nhận nhiều sự thật phũ phàng và đau lòng. Có thể một số người sẽ rời đi, có thể tình bạn này sẽ không thể duy trì và ta cần học cách buông bỏ để tìm kiếm một mối quan hệ mới.

💓 Dù vậy, sự chân thật là điều cần thiết. Những tình bạn đáng giá chắc chắn sẽ ở lại và chấp nhận sự chuyển hóa này. Trải qua thử thách, tình bạn sẽ trở nên cân bằng hơn, chân thành hơn, và đủ bao dung để cho phép mỗi người được vấp ngã, đứng lên và trưởng thành.

📚 Tài liệu tham khảo:

[1] Burgess, R. C. (2005). A Model for Enhancing Individual and Organisational Learning of ‘Emotional Intelligence’: The Drama and Winner’s Triangles. Social Work Education, 24(1), 97–112. https://doi.org/10.1080/0261547052000325008

[2] McKimm, J., & Forrest, K. (2010). Using transactional analysis to improve clinical and educational supervision: The Drama and Winner’s triangles. Postgraduate Medical Journal, 86(1015), 261–265. https://doi.org/10.1136/pgmj.2009.093310

XEM THÊM SERIES VỞ KỊCH TÌNH BẠN: