05 cách phản hồi giúp trẻ học cách nhận biết và điều chỉnh cảm xúc hiệu quả

Khi một đứa trẻ khóc, đã bao giờ bạn quan sát thấy những người lớn xung quanh mình, hay chính bản thân bạn vội nói rằng: “Nín đi con, có gì đâu mà khóc!”?. Tuy có thể xuất phát từ sự yêu thương, lời dỗ ngọt này lại vô tình phủ nhận đi cảm xúc ở trẻ và khiến các em dần học cách phớt lờ cảm xúc của chính mình.

Theo các chuyên gia tâm lý phát triển, trẻ nhỏ cần được hướng dẫn cách nhận diện, gọi tên và xử lý cảm xúc – chứ không phải che giấu hoặc kìm nén nó.

Vì sao việc nói “Nín đi” dường như không hữu ích?

📌 Trẻ cảm thấy cảm xúc của mình là sai và cho rằng mình không được phép biểu lộ những cảm xúc như vậy, dù chúng là những một cảm xúc hoàn toàn tự nhiên và chính đáng.

📌 Trẻ dần học được rằng giấu giếm cảm xúc thật là điều cần thiết để làm hài lòng những người đó. Sự kìm nén những cảm xúc sẽ dẫn đến rối loạn cảm xúc khi lớn lên.

📌 Khi không được hướng dẫn nhận diện và gọi tên cảm xúc, trẻ sẽ thiếu từ vựng để diễn đạt cảm xúc. Khi phải đối diện với những cảm xúc tương tự trong tương lai, trẻ sẽ cảm thấy bối rối và có nguy cơ sử dụng các chiến lược kém thích nghi để xử lý cảm xúc.

👩‍🏫 Vậy, thay vì “nín đi”, cha mẹ có thể nói gì? Sau đây là 05 cách phản hồi giúp trẻ học cách nhận biết và điều chỉnh cảm xúc hiệu quả hơn:

“Con đang buồn à? Cha/mẹ ở đây với con”.

✅ Công nhận cảm xúc, tạo không gian an toàn để trẻ có thể biểu lộ cảm xúc của mình. Điều này nhắc nhở trẻ rằng cảm xúc của trẻ là điều được chấp nhận và tôn trọng, và nó không phải mối nguy hiểm cần phải né tránh.

“Con có muốn kể cho cha/mẹ nghe không?”

✅ Khuyến khích trẻ chia sẻ về trải nghiệm của mình với niềm tin chắc chắn rằng mình sẽ được lắng nghe và thấu hiểu. Sự khuyến khích cần dựa trên tinh thần tự nguyện, không ép buộc.

“Mình cùng đặt tên cho cảm xúc nhé?”.

✅ Dạy trẻ dùng từ ngữ để mô tả cảm xúc, kể cả những cảm xúc tích cực và tiêu cực. Từ đó vốn từ vựng và hiểu biết về bản thân của trẻ sẽ được gia tăng.

“Mình hít thở cùng nhau nhé?”.

✅ Tập điều hòa cảm xúc qua nhịp thở – một hoạt động đơn giản nhưng hữu ích để trấn an trẻ. Quan trọng là trẻ cần có người làm mẫu và ở bên trẻ khi thực hành các bài tập này.

“Khóc không sao cả. Mỗi người đều có lúc như vậy.”

✅ Giúp trẻ nhận ra rằng mình không sai khi có những cảm xúc như vậy. Đồng thời, xây dựng cho trẻ lòng trắc ẩn và thái độ cởi mở với cảm xúc – nền tảng cho sức khỏe tâm lý lâu dài.

📚 Theo Tiến sĩ Dan Siegel, nhà thần kinh học lâm sàng nổi tiếng, việc “gọi tên để thuần hóa cảm xúc” (name it to tame it) là bước đầu tiên trong việc giúp não bộ xử lý và xoa dịu cảm xúc mạnh (Siegel & Bryson, 2011). Càng được công nhận cảm xúc khi còn nhỏ, trẻ càng dễ phát triển sự kiên cường về mặt cảm xúc, hay khả năng phục hồi cảm xúc (emotional resilience) khi trưởng thành (Gottman, 1997).

🌱 Những lúc trẻ khóc, điều các em cần không phải một người ở đó để dập tắt cơn cảm xúc đó càng nhanh càng tốt, cùng không phải là một người nói với các em rằng đâu là cách hành xử phải chăng hơn, đâu là những cảm xúc nên và không nên có. Điều mà trẻ thực sự cần là một người đủ bao dung, nhẫn nại và cả chút kiên định để cùng trẻ ngồi lại và khám phá điều gì đang ẩn sau tiếng khóc tưởng chừng khó chịu đó.

📩 Nếu bạn là cha mẹ, thầy cô hay người chăm sóc, hãy để MindCare đồng hành cùng bạn trong hành trình nuôi dưỡng trí tuệ cảm xúc cho trẻ.

Biên tập: MindCare

#tamlymindcare #giaoducchamsoc #treem #phattriencamxuc #roiloancamxuc #daytrebietyeuthuong #emotionalskills #parentingtips #vandephattrien.

Tài liệu tham khảo:

Siegel, D. J., & Bryson, T. P. (2011). The Whole-Brain Child: 12 Revolutionary Strategies to Nurture Your Child’s Developing Mind. Random House. https://psycnet.apa.org/record/2013-10666-000
Gottman, J. (1997). Raising an Emotionally Intelligent Child. Simon & Schuster.